Selank

Opis produktu

Czym jest Selank?

Selank (Thr-Lys-Pro-Arg-Pro-Gly-Pro) to syntetyczny heptapeptyd opracowany w Instytucie Genetyki Molekularnej Rosyjskiej Akademii Nauk we współpracy z Instytutem Farmakologii im. W.W. Zakusowa. Peptyd jest zmodyfikowanym analogiem naturalnie występującej tuftsyny – tetrapeptydowego fragmentu (Thr-Lys-Pro-Arg) łańcucha ciężkiego ludzkiej immunoglobuliny G (IgG).

Podobnie jak Semax, Selank został zmodyfikowany poprzez dodanie C-terminalnego tripeptydu Pro-Gly-Pro (PGP), który zwiększa stabilność metaboliczną i przedłuża czas działania. Podczas gdy natywna tuftsyna ma funkcje głównie immunomodulujące, modyfikowany analog Selank wykazuje również wyraźne właściwości anksjolityczne i nootropowe.

W Rosji Selank jest zarejestrowanym lekiem stosowanym jako środek przeciwlękowy i adaptogenny. Peptyd jest dostępny w formie roztworu donosowego (0,15%) i wykazuje działanie porównywalne z benzodiazepinami, ale bez typowych dla nich efektów ubocznych (sedacja, zaburzenia pamięci, uzależnienie).

Mechanizm działania

Mechanizm działania Selanku jest wielokierunkowy i obejmuje modulację systemu GABAergicznego, wpływ na neuroprzekaźniki monoaminowe oraz działanie immunomodulujące:

Modulacja receptorów GABA_A – Selank działa jako pozytywny modulator allosteryczny receptorów GABA_A, zwiększając wiązanie [³H]GABA w sposób zależny od stężenia. Mechanizm ten jest podobny do działania klasycznych benzodiazepin, jednak Selank nie wiąże się do tych samych miejsc co diazepam – może blokować modulacyjne działanie diazepamu i olanzapiny, co sugeruje częściowe nakładanie się, ale nie identyczność miejsc wiązania.

Wpływ na układ serotoninergiczny i dopaminergiczny – Selank normalizuje poziomy serotoniny i dopaminy w mózgu, co może przyczyniać się do jego efektów przeciwdepresyjnych i stabilizujących nastrój. Badania wykazały aktywację ekspresji genu Drd5 (receptor dopaminowy D5) tylko przez Selank, co może być związane z procesami uczenia się i pamięci.

Zwiększenie poziomu BDNF – Podobnie jak Semax, Selank zwiększa ekspresję neurotroficznego czynnika pochodzenia mózgowego (BDNF), co wspiera neuroplastyczność i regenerację nerwową.

Modulacja układu enkefalinergicznego – Selank hamuje enzymy degradujące enkefaliny (endogenne peptydy opioidowe), co zwiększa ich poziom i może przyczyniać się do efektów przeciwlękowych i poprawy nastroju. W badaniach klinicznych u pacjentów z GAD i neurastenią obserwowano obniżony poziom tau(1/2) leu-enkefaliny, który wzrastał podczas leczenia Selankiem.

Działanie immunomodulujące – Jako analog tuftsyny, Selank zachowuje właściwości immunomodulujące, wpływając na ekspresję genów chemokin, cytokin i ich receptorów. Peptyd hamuje cytokiny prozapalne (IL-6, TNF-α) i może wspierać odpowiedź immunologiczną.

Regulacja ekspresji genów GABAergicznych – Badania transkryptomiczne wykazały, że Selank wpływa na ekspresję genów kodujących podjednostki receptorów GABA, transportery GABA i kanały jonowe związane z neurotransmisją GABAergiczną. Po podaniu Selanku obserwowano aktywację ekspresji Slc6a13 (transporter GAT-2) sugerującą alternatywny szlak działania na obwodową dystrybucję GABA.

Kierunki badań naukowych

Selank jest przedmiotem badań klinicznych i przedklinicznych, głównie w Rosji, w zakresie zaburzeń lękowych, funkcji poznawczych i immunomodulacji.

Badania w zaburzeniach lękowych

Kluczowe badanie kliniczne Zozuli et al. (2008) porównywało Selank z medazepamem (benzodiazepina) u 62 pacjentów z uogólnionymi zaburzeniami lękowymi (GAD) i neurastenią. Wyniki wykazały:

• Porównywalną skuteczność anksjolityczną Selanku i medazepamu
• Dodatkowe działanie antyasteniczne i psychostymulujące Selanku (brak u medazepamu)
• Wzrost aktywności enkefalinowej korelujący z redukcją lęku
• Silniejsze pozytywne korelacje z poziomem lęku podczas leczenia Selankiem

Badania na modelach zwierzęcych lęku

W badaniach na myszach inbredowych Balb/c (wysoki genetycznie poziom lęku, „pasywny” typ reakcji stresowej) i C57BL/6 (niski poziom lęku, „aktywny” typ), Selank podawany dootrzewnowo w dawkach 200-3000 µg/kg zapobiegał przejawom lęku u szczepu Balb/c, nie zmieniając zachowania u C57BL/6. Efekt był porównywalny z działaniem niskich dawek benzodiazepin, ale bez hamującego wpływu na zachowanie nawet w wysokich dawkach.

Badania w warunkach przewlekłego stresu

Badanie Kasian et al. (2017) oceniało działanie Selanku i diazepamu u szczurów w warunkach przewlekłego nieprzewidywalnego łagodnego stresu (UCMS) za pomocą testu uniesionego labiryntu krzyżowego. Wyniki wykazały:

• Sam kurs podawania substancji (bez stresu) zwiększał lęk, ale zmiany po Selanku były mniej nasilone
• Indywidualne podawanie Selanku było najskuteczniejsze w redukcji podwyższonego lęku
• Kombinacja diazepam + Selank była najskuteczniejsza w warunkach UCMS
• Synergistyczne wzmocnienie efektu anksjolitycznego przy łącznym podawaniu

Badania nootropowe

Selank wykazuje działanie nootropowe, poprawiając procesy uczenia się i pamięci. W badaniach na szczurach peptyd zwiększał motywację poznawczą i liczbę warunkowych reakcji unikania. Mechanizm obejmuje wpływ na system noradrenergiczny i dopaminergiczny (receptor D5).

Badania immunologiczne

Ze względu na pochodzenie od tuftsyny, Selank jest badany pod kątem działania immunomodulującego. Badania wykazały, że peptyd (oraz jego fragmenty, w tym Gly-Pro) wpływa na ekspresję genów chemokin, cytokin i ich receptorów w śledzionie myszy. Gly-Pro został zaproponowany jako minimalny fragment Selanku z aktywnością przeciwwirusową (farmakofor).

Badania mechanizmu molekularnego

Analiza transkryptomiczna w linii neuroblastomy IMR-32 porównywała efekty Selanku, GABA i olanzapiny na ekspresję 84 genów związanych z systemem GABAergicznym i neurotransmisją. Wyniki potwierdziły, że molekularny mechanizm Selanku jest powiązany z systemem GABAergicznym, choć nie jest identyczny z działaniem GABA czy olanzapiny.

Kontekst naukowy

Selank reprezentuje nowe podejście do farmakoterapii zaburzeń lękowych – peptyd regulacyjny o mechanizmie działania podobnym do benzodiazepin, ale bez ich kluczowych wad: sedacji, zaburzeń pamięci, tolerancji i uzależnienia.

Porównanie z klasycznymi anksjolitykami:

• Benzodiazepiny (diazepam, medazepam) – szybkie działanie, ale sedacja, amnezja, uzależnienie, objawy odstawienne
• SSRI (sertralina, escitalopram) – brak sedacji i uzależnienia, ale opóźniony początek działania (2-4 tygodnie), objawy seksualne
• Selank – szybkie działanie, brak sedacji i uzależnienia, dodatkowe efekty nootropowe i immunomodulujące

Selank i Semax są często porównywane jako dwa główne rosyjskie peptydy neurotropowe:

• Semax (analog ACTH) – głównie neuroprotekcja i funkcje poznawcze przez system BDNF
• Selank (analog tuftsyny) – głównie działanie anksjolityczne przez system GABAergiczny

W praktyce badawczej oba peptydy są czasem stosowane łącznie dla uzyskania komplementarnych efektów na funkcje poznawcze i regulację nastroju.

Profil bezpieczeństwa w badaniach

Selank wykazuje wyjątkowo korzystny profil bezpieczeństwa w opublikowanych badaniach:

Kluczowe cechy bezpieczeństwa:

• Brak sedacji ani zaburzeń koordynacji motorycznej
• Brak uzależnienia i tolerancji
• Brak objawów odstawiennych
• Brak zaburzeń pamięci (w przeciwieństwie do benzodiazepin)
• Brak wpływu na zdolności poznawcze i motoryczne

Raportowane działania niepożądane (rzadkie i łagodne):

• Zmęczenie (sporadycznie)
• Zawroty głowy (rzadko)
• Miejscowe podrażnienie błony śluzowej nosa

Potencjalne interakcje:

• Selank może modyfikować działanie benzodiazepin (badania wskazują na wzmocnienie efektu przy łącznym podaniu z diazepamem)
• Brak znaczących interakcji z innymi lekami w dostępnych danych

Podobnie jak w przypadku Semaxu, większość danych pochodzi z badań rosyjskich, a międzynarodowa walidacja i długoterminowe dane bezpieczeństwa są ograniczone.

Bibliografia – najnowsze badania naukowe

1. Zozulia AA, Neznamov GG, Siuniakov TS, et al. Efficacy and possible mechanisms of action of a new peptide anxiolytic selank in the therapy of generalized anxiety disorders and neurasthenia. Zh Nevrol Psikhiatr Im S S Korsakova. 2008;108(4):38-48. PubMed
2. Volkova A, Shadrina M, Kolomin T, et al. Selank Administration Affects the Expression of Some Genes Involved in GABAergic Neurotransmission. Front Pharmacol. 2016;7:31. PMC
3. Kasian A, Kolomin T, Andreeva L, et al. Peptide Selank Enhances the Effect of Diazepam in Reducing Anxiety in Unpredictable Chronic Mild Stress Conditions in Rats. Behav Neurol. 2017;2017:5091027. PMC
4. Filatova E, Kasian A, Kolomin T, et al. GABA, Selank, and Olanzapine Affect the Expression of Genes Involved in GABAergic Neurotransmission in IMR-32 Cells. Front Pharmacol. 2017;8:89. Frontiers
5. Seredenin SB, Kozlovskaia MM, Blednov IuA, et al. The anxiolytic action of an analog of the endogenous peptide tuftsin on inbred mice with different phenotypes of the emotional stress reaction. Zh Vyssh Nerv Deiat Im I P Pavlova. 1998;48(1):153-160. PubMed
6. V’yunova TV, Andreeva LA, Shevchenko KV, et al. Peptide-based Anxiolytics: The Molecular Aspects of Heptapeptide Selank Biological Activity. Protein Pept Lett. 2018;25(10):914-923. PubMed
7. Kolomin TA, Shadrina MI, Agniullin YV, et al. Transcriptomic response of rat hippocampus and spleen cells to single and chronic administration of the peptide Selank. Dokl Biochem Biophys. 2010;430:5-6. PubMed
8. Kozlovskii II, Danchev ND. The optimizing action of the synthetic peptide Selank on a conditioned active avoidance reflex in rats. Neurosci Behav Physiol. 2002;32(6):639-643. PubMed
9. Semenova TP, Kozlovskaya MM, Zuikov AV, et al. Use of Selank to correct measures of integrative brain activity and biogenic amine levels in adult rats resulting from antenatal hypoxia. Neurosci Behav Physiol. 2008;38(3):203-207. PubMed
10. Kolomin T, Morozova M, Volkova A, et al. The temporary dynamics of inflammation-related genes expression under tuftsin analog Selank action. Mol Immunol. 2014;58(1):50-55. PubMed